Nguồn phóng xạ Co-60 sử dụng trong nhà máy thép bị mất có nguy hiểm không

Thuyết minh: Bình thường các công nhân viên ở nhà máy làm việc tối đa là tất cả các ngày trong tuần, có thể thay ca nhưng trung bình thời gian làm việc tối đa là 8 tiếng 1 ngày. Như vậy trung bình 1 tuần mỗi người làm tối đa 56 tiếng, một năm tối đa là 56*52=2912 tiếng. Tuy nhiên thực tế thời gian tiếp cận các khu vực kiểm soát và khu vực giám sát là rất nhỏ, cụ thể như sau:

Công nhân – nhân viên bức xạ, chỉ tiếp cận khu vực kiểm soát khi phải lắp nguồn lần đầu tiên và thay thế nguồn dự phòng theo chu kì khoảng 10 ngày thay 1 lần (do có 4 nguồn, sử dụng 3 nguồn và một nguồn dự phòng). Thời gian tiếp cận khu vực kiểm soát chỉ mất tối đa 10 phút. 1 tháng tối đa là 30 phút, 1 năm tối đa là 360 phút tức là 6 h.

Khi nhân viên bức xạ làm việc thay thế nguồn thì nguồn vẫn nằm trong hộp bảo vệ (Sheilded) có lớp Chì che chắn tương đương 20mm Chì, và nguồn ở chế độ OFF. Khi nguồn đã lắp vào khuôn đúc (Mould) thì mới xoay ốc vặn nguồn về chế độ ON.

Xem các hình mô tả chỉ số che chắn của container nguồn và cơ chế lắp nguồn ở các hình tiếp theo.

 

Khóa chốt mở nguồn

Độ dày lớp che chắn Chì

Quai sách

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình ảnh thông tin tem container nguồn bên trái và ảnh container nguồn bên phải

 

 

            Trên ảnh thông tin container nguồn bên trái được chụp ở dáy vỏ (Sheilded) có ghi thông tin lớp che chắn có độ dày là 20mm PB tức là 20mm Chì. Ở khoảng cách 1m có suất liều là 3,2mSv/h. Lúc này nguồn vẫn ở giữa container. Khi nguồn đã lắp vào khuôn và hệ thống sẵn sàng hoạt động mới xoay để nguồn lệch sang một bên hướng vào lõi khuôn đúc. Chiều bắn tia ngược chiều với vị trí công nhân đứng làm việc.

           

Xem hình mô tả cách xoay nguồn về vị trí ON, OFF ở bên dưới.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình mô tả cách xoay nguồn ON, OFF và khóa chốt xoay nguồn

Cách mở nguồn: Mở khóa chốt xoay nguồn, xoay nguồn từ vị trí OFF (mũi tên đang hướng vào trong) sang vị trí ON (mũi tên hướng ra ngoài).

Người mở nguồn và cầm quai sách nguồn cần lưu ý: Để khe hướng chiếu về phía không có người. Trên container nguồn có một lớp màu bạc đánh dấu hướng chiếu , và trên góc mặt trên container có điểm ghi chữ OPEN đó là góc mở nguồn, cần phải tránh đứng hướng này khi thao tác.

Các bước thay, lắp nguồn:

1.      Kiểm tra các nguồn phóng xạ, nếu đang ở chế độ ON cần xoay về chế độ OFF trước khi thực hiện

2.      Chuẩn bị các khuôn đúc, lau chùi sạch sẽ, test tất cả các tính năng cơ điện, tự động hóa, ngừng làm việc ở máy đúc 1,

3.      Căng dây khoanh vùng bao quanh khu vực chuẩn bị thay nguồn với diện tích ít nhất là 10m*10m* chiều dài dọc từ vị trí tủ đựng/Pallet chứa các container nguồn, đảm bảo không có ai đến gần, giữ khoảng cách ít nhất 5m với những người không liên quan;

4.      Di chuyển các container chứa nguồn đang ở chế độ OFF vào lỗ đã thiết kế sẵn, xoay đúng hướng bắn tia.

5.      Sau khi chuẩn bị và sẵn sàng hết tất cả mọi thứ cho hệ thống của khuôn đúc hoạt động thì mới mở khóa bảo vệ chốt xoay nguồn và xoay nguồn tới vị trí ON

6.      Toàn bộ quá trình phải do người được đào tạo ATBX thực hiện hoặc chuyên gia của hãng hỗ trợ.

7.      Người phụ trách an toàn phải có mặt ghi lại toàn bộ quá trình, các nhân sự tham gia và tất cả phải đeo liều kế.

Vị trí lắp nguồn

Vị trí lắp Detector

Vị trí của khuôn đúc thép

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình ảnh một khuôn đúc trước khi đưa vào Máy đúc 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình ảnh minh họa 3 vị trí công nhân làm việc trước 3 khuôn đúc thép

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình ảnh minh họa 3 vị trí công nhân làm việc trước 3 khuôn đúc thép

 

Theo Điều 8, Thông tư 19/2012/TT-BKHCN ngày 08/11/2012 về hướng dẫn thiết lập vùng kiểm soát và vùng giám sát quy định như sau đây.

Khu vực kiểm soát

a)     Mức liều bức xạ tiềm năng lớn hơn hoặc bằng 6 mSv/năm = 6000mSv/năm;

 Suy ra suất liều tối thiểu 1 giờ phải là 6000/2912=2,06mSv, tức là mức suất liều phải lớn hơn 2,06mSv/h

b) Có khả năng gây nhiễm bẩn phóng xạ;

Khu vực giám sát tại những nơi thoả mãn điều kiện sau: có mức liều bức xạ tiềm năng lớn hơn 1mSv/năm và nhỏ hơn 6 mSv/năm.

Theo mức quy định của thông tư 19, khu vực kiểm soát lớn hơn 6mSv=6000mSv, suy ra suất liều tối thiểu 1 giờ phải là 6000/2912=2,06mSv, tức là mức suất liều phải lớn hơn 2,06mSv/h. (Giải thích: Phép chia 2912 ở đây là tính theo mức tối đa thời gian làm việc liên tục, trên thực tế như giải thích ở trên, mọi nhân viên bức xạ làm việc không quá 6h ở vùng kiểm soát và giám sát trong 1 năm) .

Tương tự cách tính thì mức giới hạn dưới của khu vực giám sát có suất liều tối thiểu: 1000/2912=0,34mSv/h.

Các nguồn sử dụng của nhà máy được bọc kín trong container bằng chì và thép không gỉ chịu nhiệt, không thể có khả năng gây nhiễm bẩn phóng xạ. Tuy nhiên không ngoại trừ các tình huống xảy ra sự cố, vấn đề này sẽ được trình bày ở tài liệu Ứng phó sự cố riêng đi kèm hồ sơ.

Với các dữ liệu và phân tích như ở trên cộng với kết quả đo suất liều của đơn vị dịch vụ ta có bảng phân vùng khi lắp nguồn, thay thế nguồn và khi công nhân làm việc trên máy đúc như sau:

 

            Phân loại khu vực khi lắp, thay thế các nguồn phóng xạ:

Phân loại khu vực	Hướng dẫn thông tư 19/2012/TT-BKHCN		Phân loại khu vực ATBX của cơ sở
	Liều hàng năm tiềm năng (mSv)	Giới hạn suất liều tiềm năng theo thời gian làm việc tối đa của một nhân viên cơ sở
Khu vực kiểm soát	>6	>2,06mSv/h	Là khu vực ở cự ly cách nguồn 1,2m trở lại
Khu vực giám sát	1-6	>0,34mSv/h, <=2,06mSv/h	Là khu vực ở cự ly cách nguồn từ 1,2m đến 3m
Kết luận: -          Suất liều sát container nguồn là khá cao, cần thao tác nhanh và có các dụng cụ bảo vệ che chắn, đứng tránh hướng chiếu khi thao tác, chỉ cầm container nguồn ở vị trí quai sách, -          Cần có người phụ trách an toàn ở hiện trường ghi chép quá trình, tất cả phải đeo liều kế, tuân thủ nội quy an toàn bức xạ đã được đề ra, -          Khu vực an toàn cho những người không liên quan là ở cự ly cách xa nguồn ít nhất 4m.

 

Phiếu 1

Phiếu kết quả đo nguồn Co-60 có Serial number: 1265-08-14

Nguồn đã đưa về trạng thái OFF, nguồn nằm ở tâm của container (Shielded – có 20mm Chì che chắn)

.

Sơ đồ đo

1

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

Hướng khe chiếu (Radiation beam)

Kết quả đo (Các kết quả đo chưa được trừ phông môi trường)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Điểm đo	Mô tả	Suất liều Gamma (mSv/h)
Đo các điểm sau hướng khe chiếu (nguồn đã OFF)
1	Cách Shielded 0,2m về phía ngược hướng khe chiếu	53
2	Cách Shielded 0,5m về phía ngược hướng khe chiếu	9,0
3	Cách Shielded 1m về phía ngược hướng khe chiếu	3,3
4	Cách Shielded 1,5m về phía ngược hướng khe chiếu	1,3
5	Cách Shielded 2m về phía ngược hướng khe chiếu	0,6
Đo các điểm trước hướng khe chiếu (nguồn đã OFF)
6	Cách Shielded 0,2m về phía hướng khe chiếu	84
7	Cách Shielded 0,5m về phía hướng khe chiếu	8,6
8	Cách Shielded 1m về phía hướng khe chiếu	3,2
9	Cách Shielded 2m về phía hướng khe chiếu	1,2
10	Cách Shielded 3m về phía hướng khe chiếu	0,4
Đo các điểm bên cạnh Shielded (Theo hướng vuông góc với hướng chiếu, trên mặt phẳng ngang)
11	Cách Shielded 0,2m	62
12	Cách Shielded 0,5m	9,0
13	Cách Shielded 1m	2,5
14	Cách Shielded 2m	0,6
Kết luận: Các điểm sát Shielded nguồn có suất liều rất cao, tuy nhiên với thời gian làm việc không quá 10 phút 1 lần, và 1 tháng tối đa làm 3 lần thì liều nhận được 1 năm (<2mSv/năm) vẫn trong giới hạn cho phép (20mSv/năm). Khi nhấc các Shielded phải tuyệt đối cầm bằng quai sách. Ở khoảng cách 4m trở lên an toàn cho mức dân chúng.